Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính, từ ngày 01/7/2025 xã Trà Giác và xã Trà Tân chính thức sáp nhập, hình thành xã Trà Tân mới theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa 15. Xã nằm ở vùng núi phía Tây Nam của thành phố, có địa hình phức tạp, sở hữu hệ thống sông suối, thác nước và rừng nguyên sinh phong phú, đa dạng. Diện tích tự nhiên là 183,08 km², dân số 6.369 người gồm các dân tộc Ca Dong, Cơ Tu, Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Cor, Tày, Thái, Dao, Ve, Kinh…; trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 80% tạo nên bản sắc văn hóa đa dạng.
Trong những năm qua, thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về công tác dân tộc, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đồng bào dân tộc thiểu số, thành phố Đà Nẵng đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch, đề án nhằm quan tâm hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi Quyết định số 1270/QĐ-TTg ngày 27/7/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020”;Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030; đặc biệt là Dự án 6 về “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, định hướng chính sách đã chuyển dần từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, sinh kế và nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng).
Công tác truyền dạy cồng chiêng được địa phương quan tâm triển khai.
Với sự quan tâm của Trung ương, thành phố và sự nỗ lực của địa phương, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trên địa bàn xã đã từng bước đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Đối với xã Trà Tân, các chủ trương, chính sách này đã được triển khai thực hiện đạt được những kết quả nổi bật trên một số mặt như sau:
- Nhận thức của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân về vai trò, ý nghĩa của việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc ngày càng được nâng lên. Nội dung bảo tồn văn hóa được lồng ghép trong sinh hoạt chi bộ, họp thôn, các phong trào thi đua và hoạt động văn hóa, văn nghệ ở địa phương. Vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín ngày càng được phát huy. Qua đó, đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng ý thức rõ hơn trách nhiệm giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
- Nhiều giá trị văn hóa đặc sắc tiếp tục được duy trì và phục dựng như: múa trống chiêng, lễ cúng rừng, lễ cúng máng nước và đặc biệt là lễ mừng lúa mới. Đây là những nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc, thể hiện sự tôn trọng thiên nhiên và tinh thần đoàn kết giữa các nóc, làng. Các loại hình nghệ thuật dân gian vẫn được duy trì trong cộng đồng như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần.
- Bên cạnh đó, nhiều thiết chế văn hóa, di tích lịch sử được quan tâm đầu tư, tu bổ, tôn tạo. Việc đầu tư các công trình này không chỉ phục vụ giáo dục truyền thống cách mạng mà còn góp phần bảo tồn không gian văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số. Công tác bảo tồn văn hóa cũng từng bước tạo nền tảng cho phát triển du lịch lịch sử, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Các giá trị văn hóa truyền thống cùng cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của địa phương đã góp phần thu hút khách tham quan, mở ra cơ hội phát triển các mô hình dịch vụ, sản phẩm đặc trưng, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân (hằng năm, Khu di tích lịch sử Trung Trung Bộ - Nước Oa đón khoảng 7.000 lượt khách - chủ yếu là lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cựu chiến binh, các cơ quan ban ngành và học sinh, sinh viên về nguồn, tham quan và tìm hiểu lịch sử).
Việc quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống đã góp phần tạo niềm tin, sự phấn khởi trong đồng bào dân tộc thiểu số; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; nâng cao vai trò chủ thể của Nhân dân trong giữ gìn văn hóa truyền thống; góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững địa phương.
Các chủ trương, chính sách đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị và Nhân dân địa phương về vai trò, ý nghĩa của việc bảo tồn văn hóa truyền thống trong giai đoạn hiện nay, các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống thời gian qua không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững quốc phòng, an ninh trên địa bàn các miền núi của thành phố.
Nghệ nhân và thế hệ trẻ đồng bào Ca Dong tham gia gìn giữ, trao truyền nghệ thuật cồng chiêng truyền thống.
*Từ thực tiễn địa phương, nổi lên một số tồn tại, hạn chế chủ yếu như sau:
- Một số giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một do tác động của quá trình hội nhập, kinh tế thị trường và xu hướng đô thị hóa. Một bộ phận thanh thiếu niên chưa thật sự quan tâm đến việc gìn giữ tiếng nói, chữ viết, nhạc cụ, lễ hội truyền thống; một số nghề thủ công, hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng thiếu người kế thừa, chưa được bảo tồn bài bản. Trang phục truyền thống hầu như chỉ còn xuất hiện trong các ngày lễ hội, không còn được sử dụng rộng rãi trong đời sống thường nhật,...
- Việc gắn kết giữa bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế cho người dân còn chậm. Tiềm năng về du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, sản phẩm OCOP và các sản phẩm đặc trưng địa phương chưa được khai thác hiệu quả; chưa hình thành được chuỗi liên kết bền vững giữa bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế.
- Ngoài ra, nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn, phục dựng lễ hội, truyền dạy văn hóa truyền thống còn hạn chế; đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa ở cơ sở còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; việc đào tạo, bồi dưỡng nghệ nhân và người truyền dạy văn hóa chưa được thực hiện thường xuyên, đồng bộ.
- Bên cạnh đó, điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương còn nhiều khó khăn; hạ tầng giao thông chưa thuận lợi, tình trạng lõm điện, lõm sóng chưa được khắc phục, ảnh hưởng đến việc tiếp cận dịch vụ văn hóa, truyền thông và phát triển du lịch. Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động văn hóa, du lịch chưa đồng bộ; dịch vụ lưu trú, ăn uống và các sản phẩm du lịch tại địa bàn chưa có, chưa đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch cộng đồng và phục vụ các đoàn khách lớn.
* Từ thực tiễn của xã Trà Tân, chúng tôi đề xuất một số giải pháp về việc bảo tồn và phát huy bản sắc và giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số:
- Trước hết, thành phố (ngành chuyên môn là Sở Văn hóa thể thao du lịch) cần nghiên cứu, xây dựng thể chế, hệ thống các văn bản, đề án để triển khai thực hiện, hoàn thiện các chính sách về bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống bản sắc của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với chính sách văn hóa trong phát triển kinh tế và kinh tế trong phát triển văn hóa, theo Nghị quyết 80-NQ-TW; cần sớm triển khai Chương trình hành động số 54-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Chương trình hành động số 09- CTr/TU ngày 14/10/2025 của Thành ủy thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ I Đảng bộ thành phố, nhiệm kỳ 2025-2030. Trong đó chú trọng việc thực hiện các nội dung thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030 (Nghị quyết số 111/2024/QH15 của Quốc hội ngày 18/01/2024 về một số cơ chế chính sách đặc thù thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia; Hướng dẫn 2770/HD-BVHTTDL ngày 15/5/2026 của Bộ Văn Hóa thể thao và du lịch; Hướng dẫn số 4056/HD-BVHTTDL ngày 12/8/2025 của Bộ Văn hóa thể thao và du lịch); Chương trình hành động số 62- CTTr/TU, ngày 06/4/2026 của Thành ủy về phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo giai đọan 2026 – 2030 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng).
- Tập trung chú ý các chính sách bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa dân gian, lễ hội truyền thống (như lễ hội cồng chiêng, các lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số,…); có chính sách cho các nghệ nhân, tổ chức truyền dạy văn hóa truyền thống cho các thế hệ trẻ; chính sách tu bổ, bảo tồn các công trình di tích lịch sử; hỗ trợ bảo tồn, phát huy các nghề thủ công truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng; chính sách bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật độc đáo của đồng bào (thành phố có Quyết định số 2644/QB-UBND ngày 08 tháng 10 năm 2022 cua UBND thành pho Ba Nang về ban hành Đề án “ Xây dựng chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Cơ Tu thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2022-2030, Quyết định 2604/QĐ-UBND ngày 14 tháng 11 năm 2025 về việc điều chỉnh Quyết định số 2644/QĐ-UBND ngày 08 tháng 10 năm 2022).
Thứ hai, về nguồn lực con người, cần chú trọng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, đặc biệt là đội ngũ trực tiếp làm công tác bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp của đồng bào đáp ứng yêu cầu vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay. Đặc biệt quan tâm đến các nghệ nhân, các già làng, trưởng bản, người có uy tín, nghệ nhân dân gian trong truyền dạy tiếng nói, nhạc cụ, lễ hội, nghề truyền thống và các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương; cần có chính sách riêng, chế độ đãi ngộ xứng đáng để khuyến khích sự cống hiến của nguồn nhân lực này.
Thứ ba, về đầu tư cơ sở vật chất, ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, hạ tầng số, cơ sở vật chất văn hóa và du lịch; đồng thời hỗ trợ người dân phát triển các mô hình dịch vụ, sản phẩm OCOP, sản phẩm thủ công, ẩm thực và lưu trú cộng đồng nhằm tạo sinh kế bền vững gắn với bảo tồn văn hóa. Cần thực hiện tăng mức đầu tư cho văn hóa đảm bảo mức chi theo quy định tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm của địa phương.
Thứ tư, Đề nghị thành phố quan tâm kiến nghị sớm Công nhận di tích Quần thể di tích lịch sử Trung Trung Bộ - Nước Oa là Di tích Quốc gia đặc biệt; chỉ đạo và hỗ trợ xã hoàn thành việc xây dựng Đề án “Phát triển du lịch cộng đồng gắn với khai thác tiềm năng, giá trị các khu di tích lịch sử trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035”; từng bước hình thành các sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch lịch sử, du lịch sinh thái gắn với Quần thể Di tích lịch sử Trung Trung Bộ - Nước Oa và bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số (xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm đặc trưng như lễ hội, trống chiêng, dân ca, ẩm thực, nghề thủ công truyền thống nhằm tạo điểm nhấn cho du lịch địa phương).
Thứ năm, đẩy mạnh quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa địa phương trên các nền tảng số và thông qua các sự kiện văn hóa - du lịch để từng bước xây dựng thương hiệu văn hóa đặc trưng của xã và thực hiện việc giao lưu văn hóa giữa các vùng miền trong nước, với các quốc gia để tạo sự đa dạng, phong phú trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.
Thế hệ trẻ đồng bào Ca Dong tích cực gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
Văn hóa là cội nguồn làm nên sức sống của mỗi dân tộc. Đối với đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi, văn hóa không chỉ là tiếng nói, trang phục, lễ hội hay những làn điệu dân ca, tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng; đó còn là ký ức cộng đồng, là hồn cốt của dân tộc được bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống không chỉ là nhiệm vụ giữ gìn bản sắc dân tộc mà còn là yêu cầu quan trọng nhằm tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong giai đoạn mới. Đối với Trà Tân, bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ những giá trị của quá khứ mà còn là tạo dựng động lực cho tương lai. Mỗi tiếng cồng chiêng được giữ lại, mỗi lễ hội được phục dựng, mỗi làn điệu dân ca được trao truyền không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, nâng cao đời sống người dân và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp./.